| Μουσείο Μάνδρας Μπλόκου |
|
ΧΡΟΝΙΚΟ Πέμπτη 17 Αυγούστου 1944
Κοντά στις 2:30 το πρωί ξεκινά το δράμα της ομαδικής σφαγής που θα ακολουθήσει όταν ανέβει ο ήλιος ψηλά. Δεκάδες γερμανικά καμιόνια περικυκλώνουν τις γύρω περιοχές που περικλείουν τη Κοκκινιά, από Κορυδαλλό, Αιγάλεω, Δαφνί και Ρέντη μέχρι Κερατσίνι, Φάληρο, και Πειραιά, ο κλοιός σφίγγει. Μαζί με τους Ναζί κατακτητές καταφθάνει στη προσφυγούπολη του Πειραιά, τη «μικρή Μόσχα», όπως είχαν ονομάσει τη Κοκκινιά και το μηχανοκίνητο τμήμα του δοσίλογου Ν. Μπουραντά. Περί τους 3000 βαριά οπλισμένους με όλμους, μυδράλια ταχυβόλα, αυτόματα, Γερμανούς και Έλληνες ταγματασφαλίτες κυκλώνουν τη πόλη που εκείνη την ώρα κοιμάται… Επικεφαλής της κτηνωδίας που θα εξελιχθεί σε λίγες ώρες, ο συνταγματάρχης Ιωάννης Πλυντζανόπουλος, ο ταγματάρχης Γιώργος Σγουρός και ο διοικητής του μηχανοκίνητου τμήματος της Αστυνομίας Νίκος Μπουραντάς. Μετά τις 6:00 π.μ ακούγονται τα «χωνιά» στους δρόμους της Κοκκινιάς. Όχι τα «χωνιά» της ΕΠΟΝ και του ΕΛΑΣ που καλούσαν κάθε τόσο τον Κοκκινιώτικο λαό σε αντίσταση και του έδιναν κουράγιο, μα τα «χωνιά» των ταγματασφαλιτών: «Προσοχή – προσοχή! Σας μιλάνε τα τάγματα ασφαλείας. Όλοι οι άνδρες από 14 ως 60 ετών να πάνε στην πλατεία της Οσίας Ξένης για έλεγχο ταυτοτήτων. Όσοι πιαστούν στα σπίτια τους θα τουφεκίζονται επί τόπου».  Πανικός σε κάθε σπίτι και σε κάθε δρόμο της πόλης. Μερικοί κρύβονται όπως – όπως σε στέγες, καταπακτές, πηγάδια, όπου βρουν. Με υποκόπανους γκρεμίζονται οι πόρτες των φτωχών παραγκόσπιτων και με βρισιές και κλωτσιές σέρνονται κυριολεκτικά προς το τόπο του μαρτυρίου, εκατοντάδες συμπολίτες μας αγωνιστές. Αρκετοί ήταν εκείνοι που δεν υπάκουσαν την εντολή και εκτελέστηκαν επί τόπου στα σπίτια τους. Οι γυναίκες και τα παιδιά κλαίνε και οδύρονται ακολουθώντας με αγωνία τους δικούς τους ανθρώπους. Οι Γερμανοί αρχίζουν να καίνε σπίτια. Οι ταγματασφαλίτες μπαίνουν στα σπίτια και αρπάζουν ότι βρουν, καταστρέφουν, καίνε, βρίζουν και κτυπούν τα γυναικόπαιδα. Η μικρή αντίσταση που πρόλαβαν να δεχτούν από ομάδες ΕΛΑΣιτών πνίγεται στο αίμα. Οι πρώτοι νεκροί πέφτουν σε διάφορους δρόμους. Γύρω στις 8:00 π.μ. η πλατεία της Οσίας Ξένης αλλά και οι γύρω δρόμοι έχουν γεμίσει από κόσμο. Περίπου 25.000 άτομα. Χωρίζονται σε πεντάδες με κενά μεταξύ τους για να μπορούν να περνούν οι δήμιοι και να υποδεικνύουν όποιον θέλουν. Η εντολή είναι να κάθονται γονατιστοί με ψηλά το κεφάλι. Η ζέστη είναι αφόρητη και αρκετοί είναι αυτοί που λιποθυμούν και ζητούν εναγωνίως λίγες σταγόνες νερό. Όσες γυναίκες προσπαθούν να πλησιάσουν τους κρατούμενους προσφέροντας τους απ’ τις πήλινες στάμνες λίγο νερό, κακοποιούνται μπροστά σε όλους. Ο ήλιος ανεβαίνει ψηλά, τα παλικάρια γονατισμένα και με τα πρόσωπα τους γυρισμένα προς τη Μάντρα περιμένουν με αγωνία. Οι γερμανοτσολιάδες πιάνουν δουλειά. Ο συνταγματάρχης των ταγματασφαλιτών Ι. Πλυντζανόπουλος που φοράει κάσκα και κρατά μαστίγιο, δίνει το γενικό πρόσταγμα. Ο ταγματάρχης Γ. Σγουρός με τον γιο του «μπέμπη» (Θεόδωρο Σγουρό) που είναι ντυμένος τσολιάς και οπλισμένος με αραβίδα, παίρνουν θέσεις. Στην πλατεία εμφανίζονται ελάχιστοι Κοκκινιώτες που φορούν μαύρες κουκούλες και έχουν καλυμμένα τα πρόσωπα τους. Ο ρόλος τους είναι συγκεκριμένος, ως γνήσιοι καταδότες υποδεικνύουν ποιους θα εκτελέσουν. Οι προδότες Κιρκόρ Μπαταβιάν, Γρηγόρης Ιωαννίδης Μπεμπέκογλου, Μεϊμάρης κ.α. αρχίζουν να υποδεικνύουν πατριώτες.  Ο γνωστός χαφιές της Κοκκινιάς, Μπατράνης, διακρίνει μέσα στο πλήθος τον λοχαγό του ΕΛΑΣ Αποστόλη Χατζηβασιλείου και με ειρωνεία τον χαιρετά «τα σέβη μου λοχαγέ» και δίνει το σύνθημα. Αφού με την ξιφολόγχη του βγάζουν το μάτι και του σκίζουν τα μάγουλα, τον περιφέρουν ανάμεσα στο πλήθος ζητώντας του να προδώσει.Η απάντηση του ΕΛΑΣίτη λοχαγού ήταν «Πατριώτες σηκώστε το κεφάλι, μη φοβάστε. Δεν πρόκειται να προδώσω κανέναν». Σέρνεται για να κρεμαστεί αναίσθητος. Λίγο πριν το τέλος του ψέλλισε «ΠΑΤΡΙΩΤΕΣ ΕΚΔΙΚΗΣΗ»!!! Ακολουθεί ο γραμματέας της Κομματικής Οργάνωσης Βάσης (ΚΟΒ) Κιλικιανών του ΚΚΕ Παναγιώτης Ασμάνης που τον κομμάτιαζαν στην κυριολεξία καθώς των έσερναν για την εκτέλεση. Τον σκότωσε ο ίδιος ο Πλυντζανόπουλος. Οι δοσίλογοι Βακαλόπουλος Παρθενίου, Τσιμπιδάρος, Τσανακαλιώτης, Μόρφης (της Ειδικής Ασφάλειας), Μητρόπουλος, Γκίνος, μαζί με το λοχαγό Παπαγεωργίου και τον διερμηνέα Ανθόπουλο συνεχίζουν με το δάχτυλο τεντωμένο: «Εσύ εκεί, κι εσύ εμπρός σήκω Εσύ ο κομμουνιστής». Οι κουκουλοφόροι σαν τα φίδια σέρνονται μέσα στο πλήθος και διαλέγουν… κι ο δήμιος εκτελεί. Μέχρι να τους πάνε στον τόπο της εκτέλεσης τους βασανίζουν απάνθρωπα για να προδώσουν. Χαρακτηριστικό της ανδρείας, του υψηλού φρονήματος και του πατριωτισμού των εκτελεσθέντων είναι ότι λίγο πριν το θάνατο και με αντάλλαγμα την ίδια τους τη ζωή, κανείς δεν πρόδωσε άλλο συναγωνιστή του. Ενώ πολλοί ήταν αυτοί που πριν πέσουν νεκροί έδιναν θάρρος στους υπόλοιπους προτρέποντας τους να αγωνιστούν ενάντια στον φασισμό. Ο τόπος εκτέλεσης είναι κοντά στην πλατεία της Οσίας Ξένης στη μάντρα ενός ταπητουργείου, στη συμβολή των οδών Κιλικίας και Θειρών. Η μάντρα του ταπητουργείου Παγιασλή γεμίζει από παλικάρια. Ο Γερμανός δήμιος που βρίσκεται στο πόστο του μέσα στη Μάντρα πίνει συνέχεια ούζο και με το όπλο του συνεχώς εκτελεί. Πίνει, βρίζει, εκτελεί και συνεχώς αναφωνεί «άλλες κομμουνιστ καπούτ!»(όλοι οι κομμουνιστές θα πεθάνουν). Την ώρα των ομαδικών εκτελέσεων μια ομάδα ανταρτών με επικεφαλής τους την ηρωίδα και ξακουστή αντάρτισσα Διαμάντω Κουμπάκη κρύβονται στο βόρειο τμήμα της πόλης σε σπίτια συναγωνιστών. Ξαφνικά γερμανικά καμιόνια ζώνουν την περιοχή και αρχίζουν να καίνε σπίτια. Από τα 90 σπίτια της περιοχής καίνε τα 80. Για το λόγο αυτό η συνοικία του 4ου Καραβά ονομάστηκε «Καμένα». Γύρω στις 11:00 π.μ., οι Γερμανοί πληροφορούνται ότι στη Νεάπολη προδόθηκε (σύμφωνα με μαρτυρίες από τον Τάσο Μπαλασάκη) το κρησφύγετο μιας ομάδας του εφεδρικού ΕΛΑΣ, στην οποία συμμετείχε και η Διαμάντω Κουμπάκη. Η χαρά είναι μεγάλη διότι κατάφεραν να συλλάβουν την θρυλική αντάρτισσα. Καθώς τη χτυπούσαν κατευθυνόμενοι προς τη Μάντρα, η Διαμάντω τους έβριζε και τους απαντούσε «σαν κι εσάς προδότες εγώ έφαγα 65!». Παρά τον άγριο ξυλοδαρμό της με τους υποκόπανους των όπλων, φθάνοντας στη Μάντρα του μαρτυρίου και λίγο πριν την εκτελέσουν βρήκε το κουράγιο να φωνάξει: «Μια ζωή τη χρωστάμε, ας μην την πάρουν οι προδότες. Υπάρχουν χιλιάδες λεβέντες. Θα τους εκδικηθούν». Παρόμοια κατάληξη είχε και μια άλλη ηρωίδα, η Αθηνά Μαύρου. Καθώς την έσερναν βίαια στην Οσία Ξένη, για να μαρτυρήσει όσους γνώριζε, φώναξε «αδέλφια ψηλά το κεφάλι δεν γνωρίζω κανέναν κι ας με φάει το βόλι του Γερμανού». Την ώρα που η Διαμάντω Κουμπάκη και η Αθηνά Μαύρου έπεφταν στα χέρια των Γερμανών για να βρουν τραγικό θάνατο στην ίδια περιοχή μια ομάδα ΕΛΑΣιτών με επικεφαλής το Θεόδωρο Μακρή συνεχίζει να δίνει γενναία μάχη. Κάποιοι από αυτούς κατάφεραν να διαφύγουν από το γερμανικό κλοιό. Νεκροί πέφτουν ο Θεόδωρος Μακρής και ο Ιταλός αντιφασίστας που είχε προσχωρήσει στον ΕΛΑΣ, Νίνο ή Πέτρος. Στην πλατεία Οσίας Ξένης συνεχίζεται η τραγωδία. Εκατοντάδες γυναίκες προσπαθούν να ανακουφίσουν τον πόνο των αγωνιστών και με στάμνες κουβαλούν λίγο νερό και λίγο ψωμί. Οι δήμιοι σπάνε τις στάμνες, κλωτσάνε τις γυναίκες και βρίζουν… Τα παιδιά κλαίνε και σπαράζουν! Η ζέστη, η δίψα, ο φόβος έχει σκεπάσει τα πρόσωπα και τις ψυχές όλων. Οι Γερμανοί και οι «Έλληνες» συνεργάτες τους χαμογελούν σαρκαστικά. Η  αγωνία της διαλογής συνεχίζεται., οι ριπές στη Μάντρα συνεχίζονται, το μαρτύριο τελειωμό δεν έχει . Τη στιγμή αυτή ξεχωρίζει ο ηρωισμός του αγωνιστή Κώστα Περιβόλα ο οποίος, την ώρα που τον διαλέγουν για εκτέλεση, ορμά πάνω στον Ιωάννη Πλυντζανόπουλο και τον πιάνει από το λαιμό. Ο δήμιος προλαβαίνει και τον εκτελεί επί τόπου.Λίγο μετά το μεσημέρι σταματούν οι εκτελέσεις. Έχουν προηγηθεί κι άλλες ομαδικές εκτελέσεις στα Καμένα, στη συμβολή των οδών Ακροπόλεως και Αρτέμιδος. Εκεί εκτελούνται 46 πατριώτες οι οποίοι μεταφέρθηκαν στην περιοχή με καμιόνια από την Οσία Ξένη. Μετά το Έγκλημα Στο χώρο της Μάντρας η εικόνα είναι αποτρόπαια. Σωρός τα πτώματα, τσουβαλιασμένα το ένα μετά το άλλο. Το αίμα δυο πήχες έγλυφε το πάτωμα. Οι Γερμανοί δίνουν διαταγή στους κουκουλοφόρους να σκυλέψουν τους νεκρούς. Τα κτήνη ορμούν πάνω στα κουφάρια των ηρώων και αρχίζουν να τους παίρνουν ότι αντικείμενα αξίας είχαν επάνω τους. Δεν πρόλαβαν να ολοκληρώσουν το αποτρόπαιο ανοσιούργημα τους και οι ίδιοι οι Γερμανοί εκτέλεσαν κάποιους από αυτούς επί τόπου. Ανάμεσα σ΄ αυτούς και οι προδότες Μπατράνης και Μπεμπέκογλου. Ο υπαστυνόμος Λευτέρης Παπανάγνου λαμβάνει εντολή από το Διοικητή του 5ου Αστυνομικού Τμήματος να επιβλέψει τη μεταφορά των εκτελεσμένων από το χώρο της Μάντρας στο Γ΄ Νεκροταφείο. Ο ίδιος χαρακτηριστικά αναφέρει: «Πήρα ανάλογη δύναμη και πήγα στη Μάντρα. Όλοι οι γύρω χώροι ήταν γιομάτοι από γυναίκες. Τις απομάκρυνα λίγα μέτρα. Έβαλα σκοπούς στις δύο γωνίες και στις δύο εισόδους και πήδησα το μαντρότοιχο. Προχώρησα προς το κύριο οικοδόμημα. Την αίθουσα που στεγάζονταν οι αργαλειοί, όταν λειτουργούσε το υφαντουργείο. Το θέαμα με συγκλόνισε. Ρίγος ένιωσα σ’ όλο μου το σώμα. Δεν περίμενα να βρω τόσα θύματα. Πραγματικό σφαγείο. Όλο το δάπεδο του υφαντουργείου ήταν σκεπασμένο από τα Κορμιά των εκτελεσμένων. Μόνο έναν διάδρομο είχαν αφήσει στη μέση σ’ όλο το μήκος της αίθουσας. Τα κορμιά των εκτελεσμένων ήταν πεσμένα μπρούμυτα το ένα δίπλα στο άλλο, σε δύο σειρές και με το κεφάλι προς την ανατολική και δυτική πλευρά της αίθουσας. Στη νοτιοανατολική γωνία της αίθουσας, και πάνω στα κορμιά των ανδρών βρίσκονταν μπρούμυτα το σώμα της Διαμάντως. Συνήλθα γρήγορα. Σκέφτηκα λίγο. Τους δράστες τους ξέρουμε. Τις αιτίες επίσης. Εκείνο που δεν ξέρουμε είναι οι ταυτότητες των θυμάτων. Προέχει η διάσωση των στοιχείων της ταυτότητας τους και η μεταφορά τους στο Νεκροταφείο. Άρχισα αμέσως την έρευνα των εκτελεσθέντων. Ότι εύρισκα, ταυτότητα, αλυσίδα, κέρματα, φυλαχτά κλπ. Τα τύλιγα σ’ ένα μαντήλι κι ένα κομμάτι από φανέλα ή πουκάμισο του θύματος. Ωρολόγια, χρυσά δαχτυλίδια κι άλλα αντικείμενα αξίας δεν βρέθηκαν. Προφανώς οι νεκροί είχαν σκυλευθεί από τους Γερμανούς και τους τσολιάδες. Το συνήθιζαν άλλωστε. Ερεύνησα όλα τα θύματα και συγκέντρωσα τα δεματάκια και τα τύλιξα σένα σακάκι ενός θύματος. Αγκάλιασα για μια ακόμη και τελευταία φορά, με το βλέμμα μου τα θύματα και με βουρκωμένα μάτια άνοιξα τη σιδερένια πόρτα του υφαντήριου. Έδωσα εντολή στους εργάτες του Δήμου, που είχαν έλθει στο μεταξύ, ν’ αρχίσουν τη φόρτωση και τους αστυφύλακες να κρατήσουν μακριά τις γυναίκες. Όταν η φόρτωση τελείωσε και τα κάρα με συνοδεία αστυνομικών έφυγαν για το Γ΄ Νεκροταφείο, εγώ με το σακάκι, το γιομάτο με τα μικρά δεματάκια, στην αγκαλιά μου πήρα το δρόμο για το Ε΄ Αστυνομικό Τμήμα, όπου παρέδωσα το πολύτιμο για μένα φορτίο στον αρμόδιο υπάλληλο του Ε.Ε.Σ. που στεγάζονταν σε γραφείο του οικήματος του Ε΄ Αστυνομικού Τμήματος. Απολογισμός: Εκτελεσμένοι στη Μάντρα της Οσίας Ξένης 72 άντρες, νέοι στην απόλυτη πλειοψηφία τους και νέες γυναίκες: Τη Διαμάντω και την Αθηνά. Κατόπιν διαταγής οι εργάτες του Δήμου, θάβουν τους εκτελεσμένους των Καμένων στο Νεκροταφείο της Ανάληψης. Η αυλαία της τραγωδίας έκλεισε γύρω στις 6:00 μ.μ. με ένα ξεδιάλεγμα περίπου 8000 Κοκκινιωτών ομήρων.  Ένα τεράστιο ανθρώπινο ποτάμι ξεκίνησε από την Κοκκινιά για το στρατόπεδο του Χαϊδαρίου. Οι όμηροι οδηγούνται, σε φάλαγγα ανά τέσσερις, και σ’ αυτή την απόσταση περίπου 7 χιλιομέτρων όσοι πέφτουν κάτω από την εξάντληση, τη δίψα ή τη ζέστη, βασανίζονται αμέσως. Σε όλους τους δρόμους της Κοκκινιάς ακούς μόνο κλάματα μανάδων, συζύγων και παιδιών, ενώ από παντού ρέει αίμα κα η πόλη μυρίζει θάνατο!Όπως αναφέρει ο μαχητής του ΕΛΑΣ Αγ. Σοφιάς Πειραιά, Μιχάλης Γρηγορακάκης ο οποίος συμμετείχε σ’ αυτή την πορεία, ένας από τους ταγματασφαλίτες που τους συνόδευαν, καθ’ όλη τη διαδρομή φώναζε «Η Κοκκινιά δεν είναι εδώ, η Γερμανία είναι εδώ. Πάρτε το χαμπάρι και θα πεθάνετε όλοι σας».Από το Χαϊδάρι γύρω στα 1800 άτομα σέρνονται στα κολαστήρια της Γερμανίας. Κοκκινιώτες κλείστηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Μάνχαϊμ, Νταχάου, Μπούνχελβαντ, Μπίμπλις, Άουσβιτς και αλλού. Από την επομένη κιόλας ημέρα ενώ η φυσιολογική αντίδραση θα ήταν το πένθος, στην Κοκκινιά γίνεται κάτι το πρωτόγνωρο. Ο λαός μη μπορώντας να ξεπλύνει τα ανεξίτηλα σημάδια από αίμα σε κάθε γωνιά της πόλης, πενθεί με τον δικό του τρόπο. Συσπειρώνεται ακόμα περισσότερο στις οργανώσεις της Εθνικής Αντίστασης. Το ίδιο κιόλας βράδυ κυκλοφορούν χιλιάδες προκηρύξεις στην πόλη που καλούσαν τον λαό σε αγώνα ενάντια στον φασισμό. Πάνω από το πυρωμένο σίδερο του κατακτητή υπήρξε η ψυχή των αδούλωτων Κοκκινιωτών οι οποίοι στο σύνολο τους κράτησαν ψηλά τη σημαία της αντίστασης, της ελευθερίας, της αξιοπρέπειας, της εθνικής ανεξαρτησίας και του οράματος της λαϊκής ανεξαρτησίας. Όπως ανεξίτηλο είναι το αίμα των ηρώων σε κάθε γωνιά της πόλης μας, των ηρώων που αντιστάθηκαν στους ξένους κατακτητές και τα ντόπια φερέφωνα τους, έτσι ανεξίτηλες είναι και οι αγωνιστικές παρακαταθήκες του λαού της πόλης μας
Τηλέφωνα Επικοινωνίας Μουσείου Μάντρας Μπλόκου: 210 4278100, 210 4922587 |
Φόρτωση δημοσκόπησης...
